Wychodząc od codziennych sytuacji i miejskich krajobrazów, Gusmão przekształca pozornie zwyczajne sceny w poetycką refleksję nad percepcją, technologią i samym aktem patrzenia. Posługując się wyłącznie filmem analogowym, podkreśla materialny wymiar obrazu filmowego,ukazując, że światło, ruch i mechaniczne procesy są nierozerwalnie związane z niesionymi przez obraz znaczeniami.

Tytuł wystawy nawiązuje do najnowszego filmu artysty The School of the White Tiger (2024) oraz do metafory „papierowego tygrysa”, spopularyzowanej przez Mao Zedonga w okresie zimnej wojny. Chiński przywódca określił w ten sposób bombę atomową i imperializm – zjawiska budzące strach i sprawiające wrażenie wszechpotężnych, które w jego ocenie skrywały jednak własną słabość. Dla Gusmão motyw ten staje się punktem wyjścia do refleksji nad iluzją – zarówno tą wpisaną w naturę kina, które tworzy wrażenie ruchu z nieruchomych obrazów, jak i iluzją związaną z naszym postrzeganiem świata. W swoich filmach artysta zachęca do uważnego przyglądania się temu, jak obrazy powstają, jak kształtują nasze doświadczenie rzeczywistości i jak łatwo ulegamy ich sugestywnej sile. “Są zwykłe tygrysy, pręgowane, cętkowane, a są też takie, które istnieją jedynie na papierze.A jednak te papierowe bestie posiadają całą przebiegłość i spryt – być może nawet większe – niż

prawdziwe drapieżniki. Czają się w lesie, skradają i rzucają do ataku, błyskając tygrysimi kłami, by przestraszyć nas, zwykłych ludzi pracujących na polach ryżowych z kamerami Bolex” – mówi artysta João Maria Gusmão.

Wystawa obejmuje ponad dwanaście analogowych prac filmowych prezentowanych w dolnych salach Zachęty. Wyświetlane z wykorzystaniem zmodyfikowanych projektorów 16 mm filmy tworzą przestrzenną instalację, w której obrazy układają się w wielowarstwową kompozycję o różnych rytmach i skalach. Galeria, przekształcona w abstrakcyjne dojo sztuk walki, staje się miejscem obserwacji i uważnego doświadczania, zachęcając widzów do swobodnego przemieszczania się między projekcjami i odkrywania nieoczywistych powiązań.“To hipnotyczna celebracja materialności kina i ruchu, stawiająca pytania o relacje między rzeczywistością a reprezentacją. Filmowe obrazy funkcjonują tu na styku tego, co ludzkie,technologiczne, zwierzęce i więcej-niż-ludzkie. Wystawa poddaje zwyczajne zjawiska działaniu swoistego modułu dziwności (weirding module) i z satyrycznym dystansem wykorzystuje orientalizm nie tylko po to, by krytycznie spojrzeć na pojęcia Wschodu i Zachodu, lecz także zakwestionować utrwalone podziały oraz logocentryczny sposób myślenia obecny w historii idei, percepcji i polityki”– opisuje wystawę jej kurator Post Brothers.

Wśród nowych realizacji prezentowanych na wystawie znajdują się filmy nakręcone w Warszawie,m.in. Broadcast, w którym głównymi bohaterami stają się kamery filmujące wyścigi konne; Birdson Land, Mammals in the Sky, gdzie ujęcia z warszawskiego zoo podważają utrwalone hierarchie między zwierzętami a ich otoczeniem; oraz Light Cone, w którym trzy nakładające się projekcje odsłaniają materialny charakter światła i koloru. Pozornie zwyczajne motywy – od trampolin

i latarni gazowych po kromki chleba z masłem – stają się punktem wyjścia do pytań o technologię, reprezentację, pracę, czas wolny, doświadczenie czasu i iluzję.Wystawie towarzyszyć będzie program publiczny obejmujący spotkania z artystą, pokazy filmowe,oprowadzania kuratorskie oraz wydarzenia edukacyjne poświęcone filmowi analogowemu,percepcji i kinu eksperymentalnemu. Szczegółowe informacje zostaną opublikowane na stronie internetowej Zachęty.

Po prezentacji w Zachęcie projekt Śladami Białego Tygrysa będzie kontynuowany w Portugalii. Jego kolejnymi etapami będą specjalna prezentacja w Sismógrafo w Porto oraz realizacja nowej pracy we współpracy ze studentami School of Arts na Universidade Católica Portuguesa. W marcu 2027 roku projekt zwieńczy wystawa w Museu de Arte, Arquitetura e Tecnologia (MAAT) w Lizbonie,której towarzyszyć będzie publikacja z tekstami artysty i kuratora. João Maria Gusmão (ur. 1979) jest artystą mieszkającym i pracującym w Lizbonie. Od ponad dwóch dekad rozwija wielowątkową praktykę obejmującą film analogowy, fotografię, rzeźbę, rysunek, instalacje filmowe, a także literaturę, działalność kuratorską i wydawniczą. Centralnym

elementem jego twórczości jest zainteresowanie dawnymi technologiami tworzenia obrazów oraz ich ponownym wykorzystaniem jako sposobem badania alternatywnych sposobów postrzegania czasu, przestrzeni i rzeczywistości. Gusmão określa tę strategię mianem „krytycznej archeologii”– powrotu do historycznych metod obrazowania, aby przyglądać się temu, jak obrazy powstają, funkcjonują i kształtują nasze rozumienie świata. Jego filmy, fotografie i obiekty łączą odniesienia

do literatury, nauki i filozofii, tworząc poetyckie i spekulatywne wizje rzeczywistości. W latach 2001–2018 artysta współtworzył z Pedro Paivą ceniony duet artystyczny, prezentujący prace nanajważniejszych wystawach międzynarodowych. Artyści reprezentowali Portugalię na 53. Biennale w Wenecji oraz uczestniczyli w 55. edycji wydarzenia w 2013 roku. Prace João Marii Gusmão znajdują się w kolekcjach instytucji takich jak Muzeum Sztuki w Łodzi, Museo Nacional Centro

de Arte Reina Sofía, MACBA, Centre Georges Pompidou, Tate Modern, SFMOMA, Philadelphia Museum of Art, Nouveau Musée National de Monaco oraz Museu de Serralves. Od 2019 roku Gusmão rozwija praktykę solową, jednocześnie działając jako kurator, autor tekstów, redaktor i wydawca oficyny Pato em Pequim.

kurator: Post Brothers

patroni medialni: Polskie Radio, TVP Kultura, Pismo, naszemiasto.pl

João Maria Gusmão

Śladami Białego Tygrysa

28 sierpnia – 31 października 2026

Zachęta – Narodowa Galeria Sztuki

Pl. Małachowskiego 3, 00-916 Warszawa